جهت باز شدن منوی اصلی و جستجو اینجا کلیک کنید.

سامانه پیام کوتاه: 30009900661341


مومن توپاابراهیمی
رشد شگفت آور رسانه ای در سراسر جهان و فراهم آمدن امکان دسترسی به آخرین زایش قلم از هر نوع وهر صنفی در هرزاویه از زوایای تاریک روشن گیتی،بسی شگفت آور است که اشعار حکیم عمر خیام نیشابوری ،همشهری شفیعی کدکنی شاعر همزمان خودمان و حضرت لسان الغیب حافظ شیرازی همچنان خوانده می شوند و کهنگی برنمی تابند ،روز بروز بر دامنۀ شهرتشان افزوده میشود . در دامن هر نسلی منتقد ان،شارحان و تحلیلگران با دانشی وسیع دیوان حضرات را به نحوی با آخرین دست آورد های علمی و پژوهشی  تحلیل می کنند که همه گمان می برند آخرین حرف است اما ایستادگی این پژوهش هارا  دوام و بقا فقط تا نسلی دیگر بیش نیست.سیمای شهرت خیام و حافظ را آفتاب تابان هر روز در سراسر جهان نور می  افشاند واز زبان های برجستۀ جهانی که بگذریم اکنون دیگر اغلب زبان هایی که  وجه نوشتاری دارند اگرچه در تاریک خانۀ گمنامی باشند یاحتی اگر آفتاب عمرشان برلب بام خاموشی باشد، این دو را می شناسند.افکار و اندیشه های این دو نام بردار  گران سنگ چنان متکثر شده که  همچنان پیشتازی آنان تداوم دارد .صد البته که این نشان از نا میرایی اندیشه های ناب آنان در شعر و فلسفه است .
     ابل بورنارد ( 1) نام آورمعاصر فرانسوی می گوید :«ممکن است کسی که همۀ کشور های آسیایی را در نوردید و در همۀ آنها به سیاحت پرداخته و با مردم آنها در آمیخته باشد ،از فلسفۀ سر مست گردد،از عظمت چین به حیرت افتد و از نبوغ ژاپن در شگفت آید ، ولی بی گمان از هنر ایران مسحور خواهد شد.و این ملت که در همۀ هنر ها ،تا سرحد کمال درخشیده ،به یکی از آنها بیشتر دل بسته است  و آن شعر و ادب است». باری به استناد این شیرین گفتار در غنای ادبیات کلاسیک  ایران که  بزرگ  مردانی چون گوته  را به کرنش وا داشته ،گوته همان کسی که به عقیدۀ برخی ،عالم بشریت از یونان باستان تا کنون  هیچکس به  شعر، ادب و حکمت به اندازۀ او مدد نرسانیده است ،سر ارادت بر آستان حافظ می ساید و در طریق سلوک آنگاه که صحبت از حافظ می کند به وادی حیرت می افتد و می گوید:«حافظ! دلم می خواهد از شیوۀ غزل سرایی تو تقلید کنم ،چون تو قافیه پردازی کنم و غزل خویش را به ریزه کاری های گفتۀ تو بیارایم .دلم می خواهد همۀ این دستور هارا به کار بندم تا شعر ی چون تو سروده باشم ای شاعرشاعران  جهان».( 2)
 واضح است که بنایی چنین مستحکم بی تر دید قدرت ارتباط گیری و تأ ثیر گذاری معجز آسای  خود را بر ادبیات دیگر زبان ها ی برجسته و زایای  جهانی  تا نهانگاه پیچیده ترین گفتار هایش خواهد داشت. اما با کمال تأسف  در دنیای ادبیات تطبیقی ، دروازۀ زبانی که خیام و حافظ  بدان سخن گفته اند  به پاشنه ای دیگر می چرخد . ادبیات بسیاری از کشور ها ی همتای زبان فارسی   در این مسیر هفت شهر عشق را گشته اندو دارای کرسی مسلّم دانشگاهی شدند اما در خاستگاه حافظ و  خیام  این دانش هنوز جوانه ای نورسته است که خم یک کوچه را هم  زینت افزا نیست و تا قد بر افراشتن و گل و میوه دادن فاصله ای بس بعید دارد. ادبیات حوزۀ زبان پارسی را ازدرون تا بیرون مرز ها،فرض لازم آن است که  پیش قدم شده راه را برای سالکان آینده هموار کنند و میدانی وسیع تر برای جولان دادن یکه سوارانی در این عرصه فراهم آورند.  « تاثیر اندیشه های خیامی بر حافظ» اما تلاشی ارزنده است  در این راستا که دکتر ایرج سام دلیری به جا و بایسته بدان دست یازید و روزنۀ امید را برای آب زدن آن  راه آرمانی اندکی وسیع تر نمود تا  میدان را به کلی خالی از سوار نگذارد.


ایرج سام دلیری بسیار به جا و بایسته از همان آغاز سخن بدین نکته دقت و توجه دارد و می نمایاند که جستار او ره به کدام وادی دارد . د ر وجیزۀ اولین کلام خود می گوید : «از جمله عملکردی که نقد ادبی این دیار نخست بدان دست نیازمند است، ادب موازنه ای یا مقایسه ای ادبی است .این نگرش علاوه بر مواردی همچون تقویت بُعد شخصیت فردی و تربیت رشد ،ابعاد استعدادهای اصیل و رهنمونیشان به مسیر ی مطلوب و ارائۀ طریقه ای سود مند و مدرن،آشکار نمودن اصول قیاس ادبی و بیان  گسترش کوشش های ذهنی و فکری است و در مسیر نقد تطبیقی و نایل شدن به سطح ادبیات جهانی، رسالت انسانی دیگری را نیز بر عهده دارد و آن آشکار ساختن اصالت قومی در پیوند و ارتباط با روح انسان ها در گذشته و حال است » . با این حساب می توان دریافت که «تاثیر اندیشه های خیامی بر حافظ »بر خود وظیفه دانسته است که نگاهی عمیق و کاونده به مباحث بحث انگیز و دیدگاه ها و آرای گوناگون که در مورد خیام و حافظ مطرح است بپردازد، عقایدی که مملو از مباحث عمیق فلسفی ، اجتماعی ، روانشناختی، سیاسی و مذهبی است. نویسنده در غالب پرداخت اثر خود با دقت توجه بر انگیزی به سازه های فکری دوشاعر ارزندۀ زبان فارسی نقب می زند و تا آنجا که امکان دارداز درون  سراچه های  تنگ و تاریک ماندۀ کان فکری آنها طلای ناب استخراج می نماید .ایرج سام می گوید : «در کتاب «تأثیر اندیشه های خیامی بر حافظ»کوشش شده است تا باز تاب این  اندیشه ها در دیوان حافظ بررسی شود».حافظ به طور بسیار واضحی  در میان زنجیرۀ «دانشی مردمان »جهان بزرگ است و این مدعا بدور از حقیقت و واقعیت نیست . همانطوری که آلپ،راکی و آند،کلیمانجارو،اورست و البرز و زاگرس واقعیت دارند.بنا بر این هرگاه که کوه نوردی تازه نفس  و خوش بر و یال از راه برسد و بنا را بر آن بگذارد که از این بلند ترین ها بالا برود بر او ایرادی نیست.ایرج سام در این کتاب بنای فتح قله ای را تدارک دید که برای نرمش  و خیزش لازم بود. بدواً در مقایسۀ دوقلۀ پر فراز،لازم بودچندی به قول ما تبری زبانان «کال چرمی »بفرساید.از این روی بسیاق کوه نوردان اورست پیما، باید قلل همطراز دیگری را نیز می پیمود و عمو ایرج عالمانه و آگاهانه دانسته است که :پیش از حافظ بزرگان دیگری در شعر و اب فارسی دری ظهور کردند که هر یک به بلندای چکادی آسمان سای قد بر افراشتند و در بنا کردن این سازۀ سترگ ایفا گر نقشی عظیم بودند.اگر آنان مصالح این سازۀ معجزآسارا تدارک نمی کردند امکان بنای آن با کلام نامعتبر قطعاًامکان پذیر نبود.براستی اگر خواجه شمس الدین محمد حافظ همدورۀکسایی مرو زی یا حنظلۀ بادغیسی بود قطعاًو یقیناًبه دلیل عدم دسترسی به این نوشدارو و مهرگیاه معجزه گر حافظ نمی شد و یا اگر در دربار جوانمرد نیمروزی یعقوب لیث صفاری می زیست   ای بسا از آنان می بود که باید به او گفته می شد «سخنی که اندر نیابم چرا باید گفت» و در نهایت همکلامی بود برای محمد پسر وصیف که احیاناً یادی از او در تاریخ سیستان با نویسنده ای ناشناس بدست آید.بدین جهت از مصالح سازان برج بلند شعر حافظ  که در کار گاه های مصالح سازی  حکیم ابو القاسم فردوسی توسی،خیام ،سنایی غزنوی،سعدی ،مولوی و حتی خواجوی کرمانی ،فخر الدین عراقی و عبید زاکانی و... نباید غفلت ورزید. باری استاد ایرج سام دلیری در نخستین گام استوارش مصالح فراهم آمده از کارگاه زبان و حکمت خیام را در نگار خانۀ حافظ باز یابی کرد ه علامت گذاری نمود و بر پیشانی آنها مهر استاندارد نهاد .به امید آنکه این قافله سالار شعر و ادب، از خاستگاه جلگۀ شمالی و دامن پر گل و ریاحین اسطورۀ البرز به همین یک منزل اکتفا نکرده بار نیندازد و تا منتها الیه مقصود پیش بتازد .بر این الکنی گفتار نقطۀ پایان نهاده در این میان بر رواق داری انتشارات «ناسنگ »نیز  به پاس انتشار چنین ارزشهایی مهر  تقدیر می نهیم.

نوشتن نظرات

تبلیغات در مرزن نیوز

صفحه نخست دیارسبز

روزنامه دیارسبز

چاپ و تبلیغات کندو

چاپ و تبلیغات کندو

صفحه نخست دیارسبز

صفحه نخست دیارسبز

دوربین مداربسته - آریا ایمن

دوربین مداربسته - آریا ایمن